HỘI THẢO CÔNG NGHIỆP VẬT LIỆU VÀ CƠ KHÍ MANG TỚI CHÍNH SÁCH MỚI GÌ CHO DOANH NGHIỆP
Sáng ngày 15/6/2026, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội đã phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI) tổ chức Hội thảo chuyên sâu “Công nghiệp vật liệu và Công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới”. Hội thảo nhằm đánh giá thực trạng và tìm giải pháp thúc đẩy hai ngành công nghiệp nền tảng của đất nước.
THỰC TRẠNG VÀ ĐIỂM NGHẼN CỦA CÔNG NGHỆ NỀN TẢNG VIỆT NAM
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu sau 40 năm đổi mới, ngành cơ khí và vật liệu Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn trước các dự án chiến lược quốc gia (như đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, chương trình điện hạt nhân):
Ngành cơ khí: Giá trị sản xuất giai đoạn 2018 – 2025 đạt khoảng 122 tỷ USD, nhưng khối FDI chiếm hơn 60%. Doanh nghiệp nội địa mới đáp ứng dưới 20% nhu cầu thiết bị toàn bộ và chưa tự chủ được vật liệu nền tảng.
Ngành vật liệu: Điểm nghẽn lớn nhất là chủ yếu khai thác sơ chế thô, bán thành phẩm; vật liệu công nghệ cao vẫn phải nhập khẩu, năng lực chế biến sâu các tài nguyên lợi thế (đất hiếm, bauxite, titan) còn hạn chế.
Bất cập thể chế: Thiếu bộ tiêu chuẩn quốc gia thống nhất gây khó cho doanh nghiệp đầu tư; thiếu thông tư hướng dẫn đặt hàng; các dự án PPP/BT chưa bắt buộc tỷ lệ nội địa hóa. Đồng thời, việc thiếu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) khiến kết nối giữa nhà khoa học và doanh nghiệp bị nghẽn.
ĐỀ XUẤT “CÚ HÍCH” THỂ CHẾ VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN
Để tự chủ công nghệ và làm chủ máy móc thiết bị, các đại biểu và chuyên gia đã hiến kế nhiều giải pháp quyết liệt:
1. Hoàn thiện hành lang pháp lý: Sớm đưa dự án Luật Công nghiệp trọng điểm vào chương trình xây dựng luật; xây dựng Luật Quản lý phát triển vật liệu xây dựng và Luật Công nghiệp vật liệu.
2. Cơ chế đặc thù cho doanh nghiệp nội địa: Quốc hội và Chính phủ cần ban hành nghị quyết giao nhiệm vụ, chỉ định tổ hợp doanh nghiệp trong nước làm dự án thí điểm, bắt buộc nhà thầu nước ngoài liên doanh, chuyển giao công nghệ và quy định tỷ lệ nội địa hóa trong dự án PPP/BT.
3. Đổi mới định hướng công nghệ: Chuyển mạnh sang chế biến sâu, tập trung vào 3 nhóm (vật liệu cơ bản, chiến lược, tương lai) với 6 chuỗi trọng điểm (đất hiếm, pin/hydrogen, bán dẫn, thép đặc chủng, khoáng sản chiến lược, vật liệu sinh học). Áp dụng sandbox cho nghiên cứu mới và đồng bộ tiêu chuẩn quốc tế.
Đại diện Ủy ban Pháp luật cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đang nghiên cứu tổ chức kỳ họp bất thường vào cuối tháng 7 hoặc đầu tháng 8/2026 để kịp thời xử lý các hồ sơ, nghị quyết về cơ chế đặc thù do Chính phủ trình nhằm tháo gỡ dứt điểm các điểm nghẽn pháp lý này.
GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ
Sau nhiều năm tư vấn doanh nghiệp qua các chu kỳ chính sách khác nhau, chuyên gia chúng tôi giữ một nhận định nhất quán là: chính sách tốt nhất cũng không thể thay thế năng lực quản trị bên trong doanh nghiệp.
Những doanh nghiệp tận dụng tốt nhất các cú hích chính sách không phải là những doanh nghiệp có quan hệ tốt nhất, mà là những doanh nghiệp có hệ thống tốt nhất – hệ thống chất lượng, hệ thống tài chính, hệ thống nhân sự và hệ thống ra quyết định.
Khuyến nghị thứ nhất: Chọn vị trí, không chạy theo tất cả
Không có doanh nghiệp SME nào đủ nguồn lực để cạnh tranh trên toàn bộ chuỗi giá trị. Chiến lược hiệu quả nhất là chọn một phân khúc hẹp – một loại vật liệu, một nhóm linh kiện, một công đoạn kỹ thuật – và trở thành doanh nghiệp tốt nhất Việt Nam trong phân khúc đó. Chiều sâu trong thị trường ngách bền vững hơn chiều rộng trải mỏng.
Khuyến nghị thứ hai: Xây hệ sinh thái đối tác, không cạnh tranh đơn độc
Trong bối cảnh chính sách thúc đẩy liên doanh và chuỗi cung ứng nội địa, nhóm doanh nghiệp bổ trợ lẫn nhau, chia sẻ năng lực chứng nhận, chia sẻ hạ tầng kiểm định, phân công chuyên môn hóa. Như vậy nhóm doanh nghiệp này sẽ có sức mạnh đàm phán lớn hơn nhiều so với từng doanh nghiệp đơn lẻ. Đây là mô hình cluster công nghiệp mà Đài Loan và Hàn Quốc đã làm rất hiệu quả trong giai đoạn phát triển tương tự.
Khuyến nghị thứ ba: Đầu tư vào dữ liệu, không chỉ vào thiết bị
Trong 5 năm tới, “uy tín” sẽ không còn đủ để thắng hợp đồng lớn. Khách hàng, đặc biệt là các tổng thầu quốc tế sẽ yêu cầu hồ sơ năng lực với dữ liệu thực: tỷ lệ lỗi, thời gian giao hàng, kết quả kiểm định. Doanh nghiệp nào xây được hệ thống thu thập và trình bày dữ liệu này sẽ có lợi thế không thể sao chép nhanh.
Khuyến nghị thứ tư: Theo dõi tiến trình lập pháp như một chức năng kinh doanh
Chỉ định người trong ban lãnh đạo theo dõi cổng thông tin Quốc hội, các đề xuất luật và thông tư hướng dẫn. Đây không phải việc của bộ phận pháp chế mà đây là thông tin chiến lược ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch đầu tư và định vị thị trường.
KẾT NỐI CÙNG ĐỘI NGŨ CHUYÊN GIA CỦA EDI
Nếu doanh nghiệp của bạn đang tìm kiếm các chương trình đào tạo và tư vấn được dẫn dắt bởi đội ngũ giảng viên, trưởng khoa, chuyên gia nghiên cứu giàu kinh nghiệm từ các trường đại học uy tín tại Việt Nam, EDI sẵn sàng đồng hành.
Liên hệ với EDI ngay hôm nay để khám phá những giải pháp đào tạo và phát triển được xây dựng trên nền tảng tri thức, kinh nghiệm và sự thấu hiểu sâu sắc về doanh nghiệp Việt Nam.
Liên hệ tư vấn chương trình đào tạo dành cho doanh nghiệp:
- Fanpage: Công ty Cổ phần Tư vấn và Đào tạo EDI
- Hotline: 0985 56 21 56
- Email: edivn.vn@gmail.com
- Website: edivn.vn