ĐÀO TẠO NHÂN LỰC KHÔNG CHẠY THEO BẰNG CẤP: DOANH NGHIỆP CẦN GÌ TRONG KỶ NGUYÊN CẠNH TRANH BẰNG NĂNG LỰC?

Trong nhiều năm, bằng cấp được xem là “tấm vé” quan trọng để gia nhập thị trường lao động. Tuy nhiên, khi công nghệ, trí tuệ nhân tạo và mô hình kinh doanh liên tục thay đổi, một thực tế đang dần trở nên rõ ràng: điều doanh nghiệp cần không còn là một hồ sơ đẹp, mà là năng lực tạo ra giá trị trong công việc.

Quan điểm này cũng được nhấn mạnh trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi yêu cầu đổi mới tư duy đào tạo nguồn nhân lực theo hướng chuyển từ đào tạo theo bằng cấp sang đào tạo theo nghề nghiệp, chuẩn kỹ năng và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống phát triển kỹ năng quốc gia và chuẩn bị năng lực cạnh tranh dài hạn thay vì chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt.

KHI BẰNG CẤP KHÔNG CÒN LÀ THƯỚC ĐO DUY NHẤT

Thị trường lao động hiện nay đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết. Những kỹ năng từng được xem là lợi thế có thể nhanh chóng trở nên lỗi thời khi công nghệ phát triển. Trong khi đó, nhiều vị trí mới liên tục xuất hiện, đòi hỏi người lao động phải học tập, thích nghi và cập nhật năng lực liên tục.

Điều này khiến nhiều doanh nghiệp thay đổi cách tuyển dụng. Thay vì chỉ nhìn vào bằng cấp hay số năm kinh nghiệm, các tổ chức ngày càng quan tâm đến khả năng giải quyết vấn đề, tư duy đổi mới, năng lực ứng dụng công nghệ và hiệu quả thực tế mà ứng viên có thể mang lại.

Thực tế cho thấy, khoảng cách lớn nhất của thị trường lao động hiện nay không phải là thiếu người làm việc, mà là thiếu nguồn nhân lực đáp ứng được yêu cầu phát triển của doanh nghiệp trong bối cảnh mới.

TỪ ĐÀO TẠO “CÓ GÌ DẠY NẤY” SANG ĐÀO TẠO THEO NHU CẦU CỦA DOANH NGHIỆP

Một trong những định hướng quan trọng được đặt ra là chuyển từ mô hình đào tạo dựa trên năng lực sẵn có của cơ sở đào tạo sang mô hình đào tạo theo nhu cầu của thị trường và theo “đơn đặt hàng” của doanh nghiệp.

Điều đó đồng nghĩa với việc chương trình đào tạo cần trả lời được những câu hỏi rất thực tế:

• Doanh nghiệp đang thiếu kỹ năng gì?
• Người học cần đạt được năng lực nào sau khóa học?
• Sau đào tạo, người học có thể ứng dụng ngay vào công việc hay không?

Đây cũng là xu hướng mà nhiều quốc gia có nền kinh tế phát triển đã áp dụng từ nhiều năm qua, khi kết quả đầu ra và năng lực thực hành được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình đào tạo.

DOANH NGHIỆP CẦN ĐẦU TƯ VÀO KỸ NĂNG NHIỀU HƠN ĐẦU TƯ VÀO CHỨNG CHỈ

Đối với doanh nghiệp, phát triển nguồn nhân lực không đơn thuần là cử nhân viên tham gia các khóa học để hoàn thành chỉ tiêu đào tạo.

Điều quan trọng hơn là mỗi chương trình đào tạo phải góp phần giải quyết một bài toán kinh doanh cụ thể, chẳng hạn như nâng cao năng suất, cải thiện chất lượng quản lý, tăng hiệu quả bán hàng, tối ưu vận hành hay thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Một khóa học chỉ thực sự có giá trị khi sau đào tạo, nhân sự làm việc hiệu quả hơn, đưa ra quyết định tốt hơn và tạo ra kết quả rõ ràng cho tổ chức.

Đó cũng là lý do nhiều doanh nghiệp đang chuyển từ tư duy “đào tạo để có chứng chỉ” sang “đào tạo để nâng cao năng lực thực thi”.

KỸ NĂNG SẼ TRỞ THÀNH LỢI THẾ CẠNH TRANH BỀN VỮNG

Trong kỷ nguyên AI và chuyển đổi số, kiến thức có thể được tiếp cận dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế, làm việc cùng con người, quản lý sự thay đổi và liên tục học hỏi mới là những yếu tố tạo nên khác biệt.

Nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ được đánh giá qua những gì họ biết, mà còn qua cách họ giải quyết vấn đề, thích nghi với môi trường mới và tạo ra giá trị cho doanh nghiệp.

Chính vì vậy, đầu tư vào phát triển kỹ năng không còn là lựa chọn, mà đã trở thành chiến lược dài hạn để nâng cao năng lực cạnh tranh của cả người lao động và doanh nghiệp.

GÓC NHÌN CHUYÊN GIA EDI: ĐÀO TẠO HIỆU QUẢ PHẢI BẮT ĐẦU TỪ NĂNG LỰC MÀ DOANH NGHIỆP CẦN

Theo các chuyên gia của Viện Tư vấn và Đào tạo Doanh nghiệp EDI, thông điệp “không chạy theo bằng cấp” không có nghĩa là phủ nhận giá trị của bằng cấp hay chứng chỉ. Điều cốt lõi là bằng cấp chỉ nên là minh chứng cho năng lực, không phải mục tiêu cuối cùng của quá trình học tập.

Qua quá trình đồng hành với nhiều doanh nghiệp trong các chương trình tư vấn và đào tạo, EDI nhận thấy một thực tế phổ biến: không ít doanh nghiệp đầu tư đáng kể cho đào tạo nhưng hiệu quả chuyển hóa vào công việc còn hạn chế. Nguyên nhân không nằm ở chất lượng khóa học, mà ở việc chương trình chưa xuất phát từ nhu cầu năng lực thực tế của tổ chức.

Theo EDI, một chương trình đào tạo tạo ra giá trị cần được thiết kế theo ba nguyên tắc. Thứ nhất, xuất phát từ mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp thay vì chỉ dựa trên danh mục khóa học. Thứ hai, lấy năng lực đầu ra làm trung tâm với các tiêu chí đánh giá rõ ràng. Thứ ba, gắn nội dung học với các tình huống thực tế để người học có thể áp dụng ngay sau đào tạo.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa trên chất lượng nguồn nhân lực, doanh nghiệp không chỉ cần những nhân sự “có bằng”, mà cần những con người có năng lực học hỏi, có kỹ năng thực thi và có khả năng tạo ra giá trị bền vững. Đó cũng là định hướng mà EDI theo đuổi trong việc thiết kế các chương trình đào tạo dành cho doanh nghiệp: đào tạo để phát triển năng lực, nâng cao hiệu quả công việc và đồng hành cùng sự phát triển lâu dài của tổ chức.

KẾT LUẬN

Việc chuyển từ tư duy “đào tạo theo bằng cấp” sang “đào tạo theo năng lực” không chỉ là định hướng của cơ quan quản lý, mà còn phản ánh đúng nhu cầu của thị trường lao động hiện đại.

Đối với người lao động, điều này mở ra cơ hội phát triển dựa trên năng lực thực chất. Đối với doanh nghiệp, đây là thời điểm cần nhìn nhận đào tạo như một khoản đầu tư chiến lược, góp phần xây dựng đội ngũ có khả năng thích ứng, đổi mới và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững trong tương lai.